Everest

Hầu hết các bộ phim “based on true story”, hoặc “true story” – như cách Angelina Jolie khẳng định với Unbroken – đều có một điểm chung: Không đủ kịch tính. Bi kịch của đời thật và trên màn ảnh có thể là một, nhưng kịch tính trong phim cần được phóng đại và gia cường, bởi vì người xem chỉ có nhiều nhất ba tiếng đồng hồ để trải qua hết những đau thương mà trên thực tế, có thể là một đời người. Tuy nhiên, phim lấy chất liệu từ câu chuyện có thật – nhất là khi nhân vật nổi tiếng – lại càng phải trung thực, và do vậy rất khó để mang lại cảm giác thỏa mãn cho khán giả.

Everest cũng là một trong những câu chuyện chưa thể chạm đến trái tim, theo cách đó!

Được chọn chiếu khai mạc trong Liên hoan phim Venice lần thứ 72, Everest có thể xem là món quà dành cho người xem, nhưng thiên về phần nhìn nhiều hơn là phần chạm. Bộ phim được chuyển thể từ cuốn sách của nhà văn – nhà báo Jon Krakauer viết về những trải nghiệm của chính ông trong chuyến chinh phục đỉnh Everest vào năm 1996 với sự kiện đau thương khi tám nhà leo núi thiệt mạng sau trận tuyết lở.

Everest bắt đầu với hành trình của hai nhóm leo núi: Nhóm Cố vấn phiêu lưu do Rob Hall (Jason Clarke) dẫn đầu và nhóm Núi điên của Scott Fischer (Jake Gyllenhaal). Đỉnh Everest với chiều cao 8.848 mét – được xem là ngọn núi cao nhất thế giới – từ lâu vẫn là một đích đến mơ ước của không ít người có máu phiêu lưu. Mỗi ngưởi tham gia vào hành trình tốn 65.000 đô-la này đều ấp ủ những mục đích khác nhau. Có người muốn truyền cảm hứng cho những đứa trẻ; người muốn hoàn thành mục tiêu chinh phục bảy ngọn núi cao nhất thế giới, sau khi đã chạm sáu đỉnh kia; người muốn thỏa mãn khát vọng chinh phục của riêng mình; hoặc có người chỉ vì muốn thoát khỏi cuộc sống tẻ nhạt trước đây. Dù là mục đích gần hay lý tưởng xa nào, thì Everest chưa bao giờ là một “trò chơi” để những kẻ tham gia có thể bỏ cuộc giữa chừng. Ngọn núi hùng vĩ này là một giấc mơ, một tham vọng cháy bỏng, nhưng nó cũng đồng thời là một con quái vật sẵn sàng gầm gào bằng những trận bão tuyết dữ dội, nuốt chửng bất cứ ai, để rồi sau đấy lại trở về vẻ kiêu hùng, điềm nhiên dưới ánh mặt trời như chưa từng có những cái chết.

Everest sở hữu quá nhiều câu chuyện trong 121 phút, mà ở đấy, đạo diễn Baltasar Kormákur đã mất một thời lượng khá dài đầu phim để giới thiệu hết các nhân vật (dù khán giả cũng không tài nào nhớ nổi hết). Bản thân Rob Hall đã có thể là một câu chuyện dài; hay bác sĩ Beck Weather (John Brolin) trốn vợ con đi leo núi để… chứng tỏ bản thân; hay người đưa thư Doug Hansen (John Hawkes) muốn truyền cảm hứng cho những đứa trẻ; hay nhà leo núi dẫn đường khùng điên Scott Fischer (Jake Gyllenhaal – một vai đúng nghĩa “khách mời” của anh); hay Yasuko Namba (Naoko Mori), người phụ nữ Nhật Bản 47 tuổi đã chinh phục sáu trong bảy đỉnh núi cao nhất hành tinh. Nhưng đạo diễn đã chọn gộp tất cả, thay vì chỉ khai thác sâu một nhân vật nào đó, và vì vậy khiến từng câu chuyện trở nên mờ nhạt, đều đều, không có điểm nhấn cũng như sức nặng đối với người xem. Việc phải bám theo những dữ liệu có thật cũng làm cản trở thủ pháp kịch tính hóa, như cách các bộ phim đề tài thảm họa vẫn thường làm.

Ưu điểm của Everest là những thước phim rất đẹp và rất thật – đến mức tác phẩm điện ảnh này giống một bộ phim tài liệu nhiều hơn. Cũng không có gì lạ về tính chân thật, khi đoàn phim đã đến núi Everest để quay. Một số cảnh được thực hiện ở độ cao 4.876 mét, dưới cái lạnh -30°C. Nhưng chính vì “tham” trong tình tiết, Everest không thể trở thành một mũi tên đi xuyên qua trái tim của người xem, ngay cả khi đặc tả cái chết và sự bất lực của con người bé nhỏ trước thiên nhiên đầy bất trắc. Tuy vậy, cũng khó trách đạo diễn khi bản chất của bi kịch ngoài đời cũng chỉ có thể dày vò con người ở một mức độ nào đó mà thôi.

Có vài khoảnh khắc đáng giá trong bộ phim này: Khoảnh khắc của sự hồi sinh, và khoảnh khắc của lời vĩnh việt. (Người viết không thể tiết lộ quá nhiều). Ngoài những điều đó ra, Everest có thể mang lại cho bạn một cảm giác “phi nghĩa”, khi sự hy sinh của người này vì người khác lại trở thành điều lãng phí không đáng. Có lẽ cái chết nơi chiến trận vẫn dễ dàng thuyết phục chúng ta hơn là cái chết trên con đường thỏa mãn một giấc mộng cá nhân – và nhất là khi giấc mộng ấy, về bản chất, cũng không mang lại lợi ích gì cho ai khác ngoài chính những người chạm ngón tay vào đỉnh Everest. Nỗi đau của người ở lại, như Jan (vợ Rob), như vợ của bác sĩ Beck…, càng chứng minh việc chinh phục “nóc nhà thế giới” để trở thành huyền thoại – mà như một câu thoại có nói, đại loại: “Chỉ cần cố gắng vượt qua, một khi đã lên đến đỉnh, cả đời anh sẽ là người đã chinh phục Everest” – là một việc chỉ mang tính cá nhân. Có lẽ tất cả những ai không màng đến Everest hoặc xem việc dấn thân vào ngọn núi tuyết lạnh -60°C là điều vô nghĩa đều sẽ không hiểu nổi khát vọng của những nhà leo núi. Thế nhưng, cũng theo một câu thoại khác của Doug, sẽ là một “tội ác” (crime) nếu khước từ bản thân một cơ hội được chiêm ngưỡng thế giới từ nơi cao nhất với vẻ đẹp kiêu hùng của ngọn núi huyền thoại.

Vậy đó, thật khó để phân định “chính nghĩa” và “phi nghĩa” khi ta nói đến lý tưởng, tham vọng hay ước mơ chinh phục và vượt qua bản thân của mỗi con người. Nhưng ta hoàn toàn có thể nói, một khi đề cập đến những hy sinh. Hãy nhớ lại bộ phim Saving Private Ryan, khi cả một tiểu đội phải hy sinh để giải cứu một cậu con trai mang về nước Mỹ cho mẹ anh. Tất cả những người đã nằm xuống đều là một “Ryan” của mẹ anh ta. Vậy Ryan nào đáng giá hơn Ryan nào? Tương tự, mọi giấc mơ chinh phục (có lẽ) đều đáng giá như nhau. Nhưng sẽ thế nào khi ta khiến cho người khác phải hy sinh để mình chạm đến giấc mơ đó?

Đây sẽ là câu hỏi quay cuồng trong đầu khán giả sau khi xem xong Everest. Nó không hề làm giảm đi giá trị của câu chuyện, mà nói đúng hơn là làm tăng. Ít nhất, bộ phim đã phần nào giải đáp được thắc mắc lớn của rất nhiều người về ngọn núi đầy bí ẩn và khát vọng chinh phục nó – điều còn bí ẩn hơn. Nhưng sau hết, cảm giác dành cho Everest vẫn là đủ, nhưng chưa đầy. Bộ phim không thiếu những cảnh quay khó và kỳ vĩ, và khán giả sẽ không thôi ngưỡng mộ những người đã góp phần biến câu chuyện trên giấy thành những thước phim sống động. Tuy nhiên, để dâng trào cảm xúc, để khóc và đồng cảm thì chưa được. Và lần này, nước mắt lại trở thành thước đo sự thành công của bộ phim. Nhưng Everest có lẽ cũng “đóng băng” nước mắt của người xem mất rồi!

Our Rating

8 Score