The Duke of Burgundy

Nhà phê bình Roger Ebert từng phát biểu rằng đề tài (what) không quan trọng mà là cách thức (how). Có thể The Duke of Burgundy gây chú ý bởi đề tài giật gân, nhưng với giác quan tinh nhạy, đạo diễn Strickland đã tạo nên một tác phẩm nghệ thuật độc nhất vô nhị chứa đựng một sức gợi và sức nặng không ngờ.

Có thể nói The Duke là phiên bản nghệ thuật của Fifty Shades of Grey. Ngay từ phần giới thiệu đoàn phim, nếu khán giả để ý kỹ sẽ thấy “Dress and Lingerie,” thay vì “Costume Design” như thường. Phim xoay quanh hai nữ nhân vật: Evelyn (Chiara D’Anna) và Cynthia (Sidse Babett Knudsen). Cynthia là nhà nghiên cứu về các loài bướm, và Evelyn- trẻ tuổi hơn – là học trò, thường đến dự những buổi thuyết trình của Cynthia.

Phim mở đầu bằng cảnh Evelyn nhút nhát đến làm việc nhà trong khi Cynthia bình thản ngồi đọc sách và ăn kẹo, cố ý làm rơi những mảnh vụn để cho cô hầu quỳ gối lau. Người xem bắt đầu thấy tín hiệu lạ khi công việc của cô hầu chuyển từ lau nhà sang bóp chân. Rồi Evelyn nhìn trộm cô chủ thay đồ qua lỗ khóa. Cynthia độc đoán, sẵn sàng phạt Evelyn với một lỗi nhỏ: giặt sót một chiếc quần lót. Evelyn bị bắt vào phòng tắm. Người xem nghe tiếng nước chảy qua cánh cửa đóng…

Đến một lúc nào đó không hay, người xem nhận ra đây là hai người tình đóng vai chủ-tớ, và họ lặp lại những hoạt động nêu trên hằng ngày; và rằng tác giả của những kịch bản trên là Evelyn, khi cô viết chúng lên những mẩu giấy và để quanh nhà. Những tiết lộ dần dần hiển hiện một cách khéo léo và những ẩn ý về mối quan hệ này dần được khám phá. Nét mặt của Cynthia qua phần thể diện của nữ diễn viên kinh nghiệm Knudsen cho thấy cô chỉ muốn chiều lòng người yêu và không hoàn toàn tự nguyện hưởng ứng những kịch bản quái đản, trong đó có màn nhốt Evelyn trong một cái hòm hàng giờ đồng hồ. Đây mới chỉ là vai diễn thứ hai trong sự nghiệp của D’Anna nhưng sự non nớt của cô rất hợp với nhân vật Evelyn – người thật sự thống trị trong mối quan hệ này.

Việc đơn thuần mô tả nội dung phim chỉ làm nó tầm thường đi. Thiết nghĩ nên bàn thêm về rất nhiều yếu tố nghệ thuật của nó, điều khiến gián giả không ngớt ngạc nhiên. Strickland khai thác một dòng phim không có gì mới, nhưng ông đã biến bộ phim thành của riêng mình với một sự chắc tay hiếm thấy. Thời gian và bối cảnh của phim không được tiết lộ, chỉ có thể đoán được đây là một nơi nào đó của châu Âu. Hoàn cảnh của hai nhân vật cũng được giữ ở mức tối thiểu. Thỉnh thoảng, phim lồng ghép cảnh quay những loài bướm một cách ngẫu nhiên trong nền nhạc bồng bềnh, ma mị của Cat’s Eye. Tuyệt nhiên không có một nhân vật nam nào.

Tất cả những yếu tố này làm cho phim trở thành một thế giới riêng. Sinh hoạt của nhân vật vừa bình thường vừa siêu thực. Họ đi nghe thuyết trình về những loài bướm khác nhau; giải trí bằng việc nghe những tiếng kêu của chúng, hoặc đọc sách cũng về bướm. Người xem như trong một giấc mơ hoặc cơn thôi miên, điều khiển bởi bàn tay ảo thuật của Strickland – người hiểu rõ rằng sức mạnh của điện ảnh nằm ở việc gợi và duy trì sự chờ đợi của người xem. Những cảnh sex không quá lộ liễu nhưng bọt xà phòng giặt đồ thì được quay cận như một kỳ quan. Nếu Trần Anh Hùng làm phim này, có lẽ sẽ có những tương đồng. Những thủ pháp của bộ phim sẽ là món quà cho những ai yêu nghệ thuật điện ảnh. Phim như một loài động vật quý hiếm, lạ như cái tên của nó (thực chất là tên một loài bướm).

Phim nhiều yếu tố hài hơn bất cứ phim hài nào trên thị trường hiện nay. Cái hài nằm trong những câu thoại của Cynthia và Evelyn khi họ diễn vai của mình. Một trong những cảnh hài nhất giữa phim là khi Cynthia thuê một thợ mộc về nhà để làm một chiếc giường đặc biệt dành tặng sinh nhật người yêu. Người thợ mộc cho hay loại giường này phải mất tám tuần mới làm xong vì đang rất hút hàng, và gợi ý một sản phẩm khác mang tên “human toilet” (không biết dịch làm sao). Cynthia và người xem chỉ nhìn qua khung cửa sổ khi cô thợ mộc mô tả bằng tay công dụng của chiếc bồn cầu. Những cảnh như thế hoàn toàn thuyết phục nhờ sự chăm chút, tự tin và tinh ý của người làm phim. Cái hài của phim nằm trong cái nghiêm túc.

Nhưng trên hết, phim là câu chuyện về một mối quan hệ đang gặp trắc trở và thử thách. Gần cuối phim, có một cảnh Evelyn bị cáo buộc thiếu chung thủy, nhưng sau đó ta hiểu rằng họ đã làm hòa. Tuy vậy, đó chưa thể là cái kết có hậu cho hai người. Mỗi người trong họ phải đối mặt với sự thỏa hiệp để giữ mối tình trước những nguy cơ trong tương lai, trong khi vai diễn của họ ngày càng nhạt. Phim kết thúc cũng với vai diễn, kịch bản của hai người lúc phim bắt đầu, nhưng rất nhiều điều đã diễn ra và được gợi ra giữa hai mốc điểm đó. Từ bộ phim kỳ dị này, những suy tưởng về vai trò của mỗi người trong một mối quan hệ, về sự cho và nhận, có thể áp dụng cho hầu hết mọi người.

Our Rating

10 Score