Toni Erdmann

“Teach them well”

Tất cả phim rốt cuộc đều kể cùng một câu chuyện. Điều nâng tầm một tác phẩm điện ảnh là góc nhìn mới mẻ vào những chủ đề tầm thường nhất. Nghịch lý đó tạo nên từ trường của Toni Erdmann, bộ phim hài dài gần ba tiếng đến từ Đức.

Có lẽ tốt nhất không nên phân loại bộ phim này. Nữ đạo diễn Maren Ade phát biểu rằng, cô nghĩ phim sẽ rất buồn, nhưng không ngờ phim được nhìn nhận rộng rãi như một phim hài. Đó là sự thật về cuộc sống, luôn là sự hòa trộn của tiếng cười và nước đau. Cái hài của hai nhân vật đến từ cái đau sâu trong họ.

Phim xoay quanh một vài ngày của Ines (Sandra Hüller), một người phụ nữ của công việc. Cô làm nghề tư vấn nhân sự cho các công ty, và đang tiếp tục leo lên những nấc thang của sự nghiệp. Cô đang theo một dự án quan trọng tại Bucharest, Romania, cho một công ty dầu khí. Ngập đầu trong công việc, Ines có nở nụ cười thì trông nó cũng rất “doanh nghiệp”.

Như thể cô chưa đủ căng thẳng với công việc, người cha lập dị vốn xa cách bất ngờ xuất hiện. Winfried (Peter Simonischek) là một giáo viên dạy nhạc về hưu, sống như một hippie, và thích trêu người khác bằng những tình huống gây ngượng. Vốn định chỉ chúc mừng sinh nhật cô con gái, Winfried quyết định ở lại lâu hơn mong đợi, nhất là khi thấy tâm hồn con gái bị nuốt chửng bởi công việc, trong một môi trường cạnh tranh không khoan nhượng, phân biệt đối xử và đặc biệt là thiếu vắng sự hài hước.

Không được con gái chào đón, Winfried phải cải trang thành một người khác. Tóc giả và răng giả biến ông thành Toni Erdmann, một nhân vật tự chế, làm nghề huấn luyện cách sống (life couch). Ông tiếp cận Ines như một “stalker”, núp trong nhà, bất ngờ nhảy vào giữa những cuộc gặp công việc quan trọng của con gái với những câu đối thoại rất dị. Ines bất đắc dĩ có một cái đuôi và thật dễ hiểu khi cô nhiều lần phát điên lên vì mất mặt.

Nhưng liệu Ines có đáng bám lấy bằng mọi giá công việc này không, hay người cha đang giúp cô nhận ra giá trị của mình? Phim là sự châm biếm cái gọi là văn hóa doanh nghiệp. Vị quan chức mà Ines cố gắng lấy lòng cũng chỉ giao cho cô nhiệm vụ dẫn vợ ông đi mua sắm. Giữa phim, Ines và một đồng nghiệp có một “cảnh sex” đáng nhớ vì nó không thể kém lãng mạn hơn.

Phim hay thường khó phân tích cái hay, vì nó tinh tế, nó khiến người xem thốt lên: “Họ đã làm như thế nào nhỉ?”, không thể gọi tên cái gì đã cuốn hút mình, và nhanh chóng xem lại để tìm câu trả lời. Ở Toni Erdmann, có lẽ đó là phần quay và dựng thông minh, cho nhân vật xuất hiện và đối thoại đúng lúc, diễn xuất của hai nhân vật chính tự nhiên và chân thật, như thể họ không biết mình là nhân vật, không ý thức được sẽ có khán giả. Hai cảnh chứng minh điều đó cũng là hai trong những cảnh đáng nhớ nhất của điện ảnh năm 2016, mà diễn tả ra thì nghe rất giản dị.

Cảnh thứ nhất là khi người cha, sau rất nhiều cách để gắn kết với cô con gái, (trong đó có hóa thành một người khác) đã “gài” cho Ines hát trong một bữa tiệc. Bài hát đóng một phần quan trọng trong quá trình thay đổi của cô con gái, giúp cô nhận ra mình là ai. Giữa những phim bội thực với âm nhạc, đạo diễn Maren Ade dường như là người hiểu nhất sức mạnh của một bài hát trong phim.

Cảnh thứ hai là một trường đoạn, một buổi tiệc sinh nhật trong đó chủ và khách đều khỏa thân, có lẽ tốt nhất để người xem tự khám phá. Màn cởi đồ ngoài dự định cũng là cao trào, khi Ines cuối cùng đã học được bài học lớn. Đó cũng là chiến thắng của cô trong cuộc đua nghẹt thở của công việc, khi cô có thể một lần thể hiện quyền lực trước những vị khách đến dự sinh nhật. Điều kỳ diệu là cảnh quay không hề dung tục hay hạ thấp nhân vật. Nó thực tế, không hề duy mỹ, đến mức gần như quay lén. Phải có một sự tin cậy lớn giữa những người làm phim mới làm được như vậy. Toàn bộ bộ phim là cái nhìn nhân văn đó, nhìn con người như một màu xám tổng hòa nét đẹp và khiếm khuyết.

Phim có thể khiến người xem chơi vơi, vì họ theo quán tính, chờ đợi một “back story” về một gia đình đổ vỡ, một cao trào bùng nổ cảm xúc trong nước mắt, hay những màn tấu hài ăn liền. Toni Erdmann đổi những yếu tố đó, lấy lại sự thâm thúy, lấy được cảm giác mới lạ của người xem, sau khi gần ba tiếng trôi qua cũng nhanh, thấy rằng ai cũng cần một Toni Erdmann cho riêng mình. Và ta sẽ cảm thấy cuộc đời này nhẹ nhàng thôi, rằng trước những vấn đề lớn lao, luôn có thể hy vọng, bằng những hành động nho nhỏ, dù đó chỉ là đeo lên một hàm răng giả.

Our Rating

10 Score